Timurleng ve İdil Su Çeşmesi

Timurleng ve İdil Su Çeşmesi

Timurleng ve İdil Su Çeşmesi

Yazarı olduğum İdil Haber’de, yerel medya platformlarında, son birkaç gündür İdil Süryani mahallesi yerleşkesinde  bulunan, Timurleng Çeşmesi olarak anılan, Abdurrahman Baran Bey’in deyimi ile “Timur Çeşmesi Ayağa Kalkıyor”, Kaymakam ve Belediye Başkan Vekili Zafer Sağ’ın inisiyatifi öncülüğünde  başlatılan çalışma kapsamında araçlar, işçiler alanda çalışma başlatarak tam hız mesaiye devam ediyorlar. Çeşme neden bu duruma geldi, çeşmenin bu durumundan kim suçlu, kim haklı, kim haksız meselesine girmeyeceğim. Mevzu yu bilen biliyor. Tüm bunların ötesinde, çeşmeyi ayağa kaldırma zamanı ve ismidir.

Şahsen, konuya yabancı değilim. Uzakta olsam, zaman zaman yetkililerle iletişim kurarak çeşmeye gereken ilgiyi gösterdim. 2019 yıllından Kaymakam beyle uzun uzun telefonda konuştum. Çeşmenin temizlemesi ve ayağa kaldırması gerektiğini, idil kültüründe çeşmenin önemli bir yeri olduğunu açıkladım. Kaymakam bey yapıla bilecekleri anlattı ve konuya anlayışla yaklaştı. İdil Kaymakamı Zafer Sağ, anlayışlı, kültürel değerlere önem veren, yasalar çerçevesinde insan haklarına sahip çıkan mülki amirdir. Bu duruşu ile bizi büyük ölçüde etkiledi. İkimizde aynı hedefe, istikametimiz bir, iyi niyetimizle nişan alarak kilitlenmişiz. Kaymakam beyin elinde sihirli bir değnek yok, geçmişin hatalarını değiştirebilecek bir güce de sahip değildir. Yaşanılanları telafi etmek mümkün değildir. Türkiye’nin siyaseti, günden güne değişkenlik gösterdiği için kervanı yola koymak, imkanlar kısıtlı olduğundan dolayı imkansız. Planları aksatıyor. İyi niyet, gelişmelerin karşısında yeri geldiğinde üretimden düşüyordu. Bu durumdan dolayı kısıtlı imkanlar dâhilinde neler başarılabilir ona bakılıyordu. Çalışılıyordu.

Yazıyı kaleme almadan bir gün önce ,Kaymakam Beye bir SMS attım. Koronavirüs salgını nedeniyle, Kaymakam Beyin sağlık durumunu merak ettiğim için mesaj yazdım. Kaymakam Bey, aynı gün Telefonla bana dönüş yaptı. Bu görüşmemizde İdil çeşmesini de konuştuk. Çeşmenin inşaatına başladığını belirtince, doğrusunu istesen duygulandım. Daha önceleri kendisinden, İdil Çeşmesine bir el atmasını rica etmiştik. Arşivimizde bulunan bir işti. İlgiyle çalışıyorduk. Duyunca, Kaymakam Beyin iyi niyetine, sevecen, insancıl yönüne bir daha şahit oluyorduk. Kaymakam Beyin bu girişimi bu yazıyı yazmama vesile oldu. Koronavirüs salgınından dolayı evden  de çıkamıyorduk, bilenler, bilgilerini bir daha tazelesin, bilmeyenlerde öğrenmiş olur. Kimdir bu Timurleng, ismi nereden bulaştı İdil Çeşmesine. Yazacağım…

Kimdir Bu Timurleng? Aksa Timur, Topal Timur…

Timurleng, 1336 yıllında, Semerkant Özbekistan da Dünyaya geldi. Cengiz han soyundan geldiği söylenir. Mahlukat, bir çok katliamlara imza attı. Tarihin gördüğü en büyük asker ve dahi zekası sayesinde savaş kaybetmeyen komutandı. Doğunun ve Moğol İmparatorluğunun hükümdarı ve kurucusu idi. Osmanlı Padişahı Yıldırım Beyazıt “Kudurmuş Köpekle hesabım var” diyerek o dönemde Timurlengin nasıl biri olduğunu tek kelimeyle anlatarak tarihe not düşüyordu. Zamana ve zemine göre değişen, Siyasi bünyeyi geliştiren, kalabalık ordularıyla fetihler düzenleyen Timurleng dönemin en büyük hükümdarlardandı. Ele geçirdiği  yerleri, yakar, yıkar, yağmalar viraneye çevirirdi. Putları yere serer, sanatı, bilgiyi yakardı. Tarihçiler, Timurlengi tanımlamakta bir birleriyle çelişkiye düşerlerdi. Elindeki binlerce askeriyle 27 ülkenin fatihi  ve hakanıydı. Türk mü , Moğol mu ? Zalim, despot, istilacı , barbar mı ?  yoksa  fetihçi bir komutan, büyük bir askeri dehamı olduğu fikrinde ihtilafa düştükleri söylenir. 1370 yılında düzenlediği seferle, bugünkü Orta Asya, İran, Irak, Suriye’yi kapsayan toprakları ele geçirerek Anadolu’ya girer.  1402 yıllında Osmanlı Padişahı Yıldırım Beyazıt’la  ihtilafa düşer, Ankara Savaşı olur. Yıldırım BeyazıT Ankara Savaşını Timurlenge karşı kaybeder ve esir düşer. Ankara zaferinden sonra Anadolu’ya Hakim olur. Önüne çıkan kiliseleri, manastırları, dini ibadethaneleri, kütüphaneleri yakar,yıkar kül yığınına çevirir. Bölgemiz Turabidin, Güneydoğuda nasibini alır. Diyarbakır Süryani kilisesi Keferzeli Papazı Aziz Günel, 1970 yıllında yazdığı Süryaniler kitabında, Süryanilerin Kudüsü olarak bilinen, Mardin’de bulunan Morgabriel manastırını Timurleng’in yaktığı, içinde dini eğitim gören talebeleri, din adamları, hunharca katlettiği, dini kitapları ateşe verdiğini  yazar. Timurleng yıkıcı, yakıcı, merhametsiz kimliğiyle büyük bir coğrafya da hüküm sürerken, ne oldu da İdil’de merhamete geldi. Suçsuz melek kılığına girer, yıkım felsefesini bir kenara bırakır, ilim ve bilim düşmanı, bir çeşmede hidayete erer… Öyle mi ? İdil’de ki Süryani ahaliye hizmetim olsun diye bir çeşme yapayım. Bu su etrafa, insanlığa hayat versin. Eğer bu doğruysa Timurleng İdil’e vardığında büyük bir değişime uğruyordu. Ki Tarih kitaplarından bunun kanıtı yoktur. Savsata bir düşüncedir. Hayrat, değişim ve dönüşüm işidir, yalnız bir çeşme değil kendi adına Anadolu’da yüzlerce sosyal tesisi inşa ederdi. Mademki İdil’de hidayete erdi, önceki yıkımlarına ne oldu, bir açıklama var mı? Yok. Bunun ötesinde bilgi var mı? yok. Sadece .Esteli Zeki Akurt’un dediği “Hey malla mıne… ev ji vıre.”

İdil’deki Çeşmeye, Timur isminin verilmesinde bir dümen var. Dümen olmazsa, Anadolu’da Timur’un ismi verildiği tek eser İdil’de var. Bu durum düşündürücüdür. Benim açıklamam, biri inadına bu ismi verdi. Çünkü Süryani’lerin, İdillilerin tarihide Timur’la ilgili bir durum yok. Sadece İsmi verildi. Almanların dediği gibi “Kandım ve inandım.” Demeyeceğim. İnsanların kesik başlarından kuleler yapan, insanlıktan nasibini almamış mucrim bir insan, Hıristiyan, Süryanilerin yaşadığı bir Belde’de niye çeşme yapsın. Mevzuyu hangi açıdan elle alırsak alalım, düşünürsek düşünelim, Timur’u haklı çıkaracak bir ip ucu bulamayız. Çeşmenin isimi çakmadır dikkat edelim, tarihimizle örtüşmüyor. Timurleng, İdil’e gelmeden önce, binlerce yıl evel İdil’de Süryaniler yaşıyordu. Aşağı  Mahallenin tamamı, Yukarı mahallenin bir kısmı Süryani İdi.  Mahalleler su ihtiyacını bu çeşmeden karşılardı. Çeşme İdil’in tarihinde önemli bir yere sahip ve kültürel değeri var. Bu kültür değere birileri ısmarlama yada sipariş üzerine bir isim verdi.  Bütün Anadolu’yu yıkan ve yakan Timur İdil’de isim buldu, hem de insani olarak, bu bilinçli yapılan bir durumdu. Bu durum boya tutmaz, yeri olmadığı için farkına vardık, zamanla altında bulunan paslar silinmediği için boyası çabuk atar ya... Atı. Paslar ortaya tekrar çıktı. Bugün düşünen her insan bu durumu kabul etmiyor. Etmeyecektir. Binlerce yıl evel yaşamış toplumlar, yerleşkelerinde ibadet ve sosyal hayatlarını devam etmek için inşa ettikleri eserlere, çakma, kapkaç isimler vermeye çalışmak, toplumun değerlerine bilinçli yapılan bir saldırıdır. Bu ismi koyanlar açsınlar arşivlere baksın bu bilgiye ulaşmayacaklardır.

Bu çeşme, Süryani milletin, İdillilerin bir eseridir. Kendi sosyal yaşamlarını daha iyi halle getirmek için inşa ettiler, bu çeşmeden evlere giden binlerce tas su, akşamları güzel sohbetlere vesile olurdu. Çeşmeden, su taşıyan kadınlar, çeşme başında, su aşkına çok acıklı türküler söylerlerdi. Komareş çeşme başında silahlarını çatardı. Gençler çeşme başında bir araya gelirlerdi. Çeşme yaşam noktasıydı. Çeşmenin etrafında örülen siyah balzad taşların her birinde özlem, sevinç ve hüzün vardır. Akan suda nice güzel kızın silueti dolaşırdı. Akan suyun damlalarından, buharından serinlenen taşlar bizi, Süryanileri temsil ediyor. Unutmayalım. Bu sebeplerden dolayı, insani duygularla beslenmiş bir çeşmeye, şiddet içerikli, insani duygulardan yoksun birinin ismi hiç yakışmıyor, bu isim değişmeli bence…Çünkü Timur İsminin İdile bir alakası yok.

Avrupa’dan idille gelenlerin uğradığı ikinci yer İdil çeşmesidir. Çeşmenin hali görenleri derinde sarsıyor. Duvarında, suyunda, basamaklarında anılarını, dehlizlerinde su taslarını bulamayanlar, çok üzülüyor. Renkli hayatlarını göremedikleri için hüzünle dönüyorlar…

Çeşmeler, Doğar, yaşar, ölür.  İdil Çeşmesi, her canlı gibi bir çok devreyi geride bıraktı. Yaşamda ayakta kalmak için çok direndi. En başta, hiç sevmediği bir isimle asırlarca anıldı, yaşadı, yıkıldı, yaşamışlıklarıyla acılarını kalbine gömerek yılarca bekledi.  Ta ki İdil Kaymakamı Zafer Sağ gelinceye kadar. Şimdi uyanma zamanı. Ayağa kalkacak. Bizi bekleyecek. Onu görmeye geleceğiz.

Çeşmemizi görmeden öce  bence, ona olan vefa borcumuzu  ödememiz lazım. Aziz Hazach’ın bedava sevgilere karnı tok, düşüneni, seveni, yardımlaşmayı istiyor… Çeşmemiz bizi çağırıyor… Ben bu çağrıya uyarak 1000 EURO yardımda bulunacağım. İlk adımı ben atıyorum, sıra sizde…Bizi bekliyor.

Güncelleme Tarihi: 02 Nisan 2020, 16:08
YORUM EKLE
YORUMLAR
Begi Kayar
Begi Kayar - 9 ay Önce

!Cok dergerli komsu oglu.Elleriniz gönlunuz dert görmesin,kaleminiz daima var olsun.Allahin size verdigi bu zekayi ,zihniyeti,akli,kabiliyeti,bu herkese nasip olmiyan bir seydir.Allahin sevilen kulusunuz.Allah daima sizinle olsun.Yazdiginiz butun yazilarinizi heyacanla,merakla okuyorum ve sizin sayenizde cok sey ögrendim ve guzelim idilin gercek tarihini eserlerin olmus bitenleri ve eski hatiralari ögrenmis oluyorum.Sahsen ben bu idil cesmesi konusuna yabanciydim ve idil cesmesini "AYN"olarak bilirdim.sizden ögrenmis oluyorum.Degerli komsu oglu ayni zamanda butun bu favkalede yazilariniza yorum yazan degerli arkadaslari ve kardesleri bir araya getiriyorsun ,senin sayende arkadaslarin yorumlarini okuyup cok seviniyorum,selam ve saygilarimi sunarim isvecten arkadaslara. Ayriyeten butun suryani kardeslerimize idilin tarihini,kulturunu ve guzelim idili anlatmaniz cok guzel bir sekilde dile getirmeniz onur buyuk ve sevinc verici biir seydir,sizinle iftihar gurur duyuyoruz komsu oglu.Size cok hemde cok tesekur borcluyuz. Her maddi durumda ben hazirim .Anca beraber kanca beraber.Kaymakam beye saygi ve hurmetler.
Idil cesmesi Ayakta kalacak ve onun sevmedigi isminden kurtulup gercek ona yakisacak isim verilence yeni bir hayat yasiyacak insAllah acilari bitecek,bunada en buyuk sebep sizin koydugunuz emekler ve calismalar oldu komsu oglu.e
..Size Allahtan sihhatler ve en buyuk basarilar temeni ederim .Selam ve Saygilarimi sunarim.gelecek yazida bulusmak uzere saglicakla kalin.

Musa.  Bekiş.
Musa. Bekiş. - 9 ay Önce

Ben. aşağı. mahallede. oturan. biri. olarak. bu. Suryanı. çeşmesının. gündüzüne. gecesine. akan. suyuna. Şahitlık. yapmışımdır. İdil. aşaği. mahellesinde. olan. Suryanı. Çeşme’si. Şifalı. ve. buz. gibi. suyu. ille. yetiştik. 20. Sene. genclığımızi. O. topraklarda. geçirdik. O. Zaman. İdil’in. nüfusu. 2400. Kişinin. içme. suyunu. karşılıyordu. Yazları. Çeşme’nin. suyu. Eksılırdi. Ve. çok. kalabalık. olurdu. 24. Basamaklı. taş. merdivenleri. vardı. hanımlar. Taş. merdivenlerin. üstüne. oturup. dertleşiyorlardı. sırası. gelinceye. kadar. Testisini. Su. doldurup. evine. güderdi. İdilın. Çeşme’si. fazla. Sularını. gece. gündüz. Akardı. Şimdılık. İdil. Aşağı. Mahelasında. olan. Melki. Nise. Bahcesıne. kadar. su. Su. akardı. İdil’in. Tarihi. en. Güzel. bilen. deyerli. köşe. yazarımız. teşekür. ederim. yolun. Acık. olsun. Sayın. idil. Kaymakamı. Zafer. Sağ. İdil. Suryanıları. icin. yaptığı. desteği. için. Teşekkürlerimizi. sunarım işlerinden. başarılar. dillerim. Sevgı. ve. saygılarımla. Musa. Bekiş. Almanya.

İlyas Oylu
İlyas Oylu - 9 ay Önce

Yazarımız Lahdo Sağ Abimiz bu makalesiyle bizi Zaman Tüneline bindirierek, onucuncu Asırdan yola çıkarak, bügünümüze kadar vuku bulmuş Tarihi bir olayı doğru ve objektif olarak kaleme almış. Olayı konusuna, yerine ve zamanına göre değerlendirerek, profesyonel bir şekilde izah etmiş. İdil’deki Su Çesmesi’nin adının «Timurleng Çesmesi» olmadığını ve Çeşme’nin biz Süryanilerin bir eseri olduğunu, bize verdiği somut örneklerle ıspatlamış. Yazarımız Lahdo Sağ Abi sayesiyle, güzelim İdil hakkında yeni yeni şeyler öğrenip, olup bitenlerden daima haberdar oluyoruz. Bu vesileyle Lahdo Abiye candan teşekkürler, kutlar ve takdir ediyorum. Çeşmenin temizlenmesinde en büyük rolu oynayan, İdil Kaymakamı Sayin Zafer Sağ’a teşekkürü bir borc bilirim.

Chori Kerim Asmar
Chori Kerim Asmar - 9 ay Önce

Saygıdeğer Lahdo Sağ kardeşim,
Süryani milletinin aydın, intellektüel ve sağlam karakter sahibi evladı olman bizi gururlandırıyor.
AYN Hazach hakkında yazdığın makaleyi okurken bizlere 700 yolluk tarihi bütün hakikatlarıyla yaşattın. O kadar locik ve akıcı yazdın ki, zevkle okudum. Dilerim milletin için başarıdan başarıya koşarsın. Süryani milleti, sizin gibi hayırlı evlatları sayesinde tarihte layık olduğu yere ulaşacaktır. Senin gibileri bol olsun.
Yardıma ben de varım!
Choriniz Kerim Asmar

Ekrem şimiek
Ekrem şimiek - 9 ay Önce

Sevgili abim herşeyi okadar güzel kaleme alıyor okadar güzel özetliyorsunuz ki bizlere sadece keyifle okumak sayenizde tarihimizi öğrenmek ve alkışlamak kalıyor
Evet kaymakamımız sayın Zafer SAĞ'a ayrı bir parantes açmak lazım gerçekten idile gelmiş geçmiş en iyi mülki amirlerindedir kültüre sanata ekolojiye spora son derece önem veriyor, idile güzel yatırımlar kalıcı eserler bırakmak için bizzat çalışmalarına tanıklık edenlerden bieiyim, bizlerinde elimizi taşın altına sıkup yardımcı olmamız lazım sizin başlatmış olduğunuz yardım buyüzden çok anlamlı ve destekliyoruz. Kaderine terk edilmiş ve idil için büyük anlam ve değer ifade eden bu çeşmeyi tekrardan restore eden sayın kaymakamıza sonsuz teşekkür eder, siz değerli abiminde her nekadar uzakta olsanız idil için çabalamanız ve takip etmeniz bir okadar taktire şayandır. Selam ve dua ile Allah tüm insanlığı biran önce bu nalet virüsten kurtarması dileği ile

Nezir Konutgan
Nezir Konutgan - 9 ay Önce

İdile hayat veren Timurleng çeşmesi hakkında ilk kez yazar Lahdo Sağ’dan öğrenmiş bulunuyoruz
Eline sağlık , yüzyıllık çeşmeyi iyi ve akını bir şekilde bizlere idil halkına aktarmış oldu.
Bu emeğinden ötürü kutlarız, hazak’ın kültür, spor faaliyetleri ve diğer durumları en iyi şekilde okuyuculara sunmuş oluyor yazar Lahdo bey..
Sağolun varolun ..

Saliba Tutus
Saliba Tutus - 9 ay Önce

Bende aşağı mahalleden Biri olarak idil Süryani Çeşmesi yeninden Restore eden sayin idil Kaymakamı Zafen sağ sonsuz Tesekurlerimi sunuyorum. Tabiki unutmayalım idil de ne oluyorsa yazarımız Lahdo sağın sayesinde oluyor. Onun için bende madi manavi her Desteği vermeye hazırım. Saygılarımla Saliba Tutus

Seyde kartal aydoģmus
Seyde kartal aydoģmus - 9 ay Önce

Ellerine saglik abe Lahdo von guzel yazdin


SIRADAKİ HABER